Een goede definitie van agressie bij honden is niet heel eenvoudig omdat er zoveel factoren zijn die meespelen in het hoe en waarom van dit gedrag. Maar als we eens beginnen met bekijken wat nu eigenlijk oorspronkelijk de functie is van agressie dan is het misschien wel gemakkelijker om het ook te gaan begrijpen.  Allereerst is het inzetten van agressie in welke vorm dan ook bedoeld om een bedreiging op afstand te houden. Of dit nu daadwerkelijk een bedreiging is voor de hond of niet, hij ervaart het zo en zal hiervoor gedrag inzetten dat er voor zorgt dat datgene waarvan hij denkt dat hem kwaad kan doen niet dichterbij komt. Voor de ene hond kan dit het subtiel zijn lippen optrekken zijn en voor de ander daadwerkelijk een bijtactie. Echter in de meeste gevallen is de intentie van een hond  niet om schade aan te brengen, maar om de ander te waarschuwen om vooral niet dichterbij te komen en liever nog om die “weg te jagen”.

 

Hij zal alles doen om zelf veilig te blijven en niet gewond te raken.

Agressief gedrag of zoals we dat zo netjes in ethologische termen zeggen, agonistisch gedrag hoort dus bij een hond zijn natuur en zit ingebakken in zijn brein als instinctief middel om voor zijn eigen veiligheid te zorgen. Grommen, blaffen, snappen, uitvallen, opspringen, bijten etc zijn manieren om een bepaalde bedoeling te communiceren en dat kan alles zijn van waarschuwen, intimideren, conflicten oplossen en afstand creëeren tot verdedigen en serieus schade willen aanbrengen.  Ook emotioneel gezien, kun je stellen dat als een hond bang, onzeker, gestresst, boos, gefrusteerd is of pijn heeft, veiligheid en dus overleven zijn eerste zorg is. Hij zal alles doen om zelf veilig te blijven en niet gewond te raken. Dit is geen bewuste keuze, maar een reflex, een instinctieve reactie en geen doordachte actie. Honden reageren op hun omgeving in het hier en nu en hebben daar geen vooraf uitgedacht plan voor.

Het zou namelijk betekenen dat een hond een vooropgesteld plan heeft om “ons mensen”  te overheersen en dagelijks opstaat met het idee om eens aan zijn  eigenaar te laten zien dat deze dus niet de “baas” is.

Ook al denken nog veel mensen dat een hond die agressie inzet een dominante hond is, als je voorgaande in beschouwing neemt, dan is het eigenlijk heel onlogisch om dit gedrag te beschouwen als dominant of overheersend gedrag. Het zou namelijk betekenen dat een hond een vooropgesteld plan heeft om “ons mensen”  te overheersen en dagelijks opstaat met het idee om eens aan zijn  eigenaar te laten zien dat deze dus niet de “baas” is. Dit zou betekenen dat honden een bepaalde intelligentie bezitten om dit soort “plannen” te bedenken.  Ik vraag me dan altijd af dat als je dit oprecht gelooft, dat een hond erop uit is om de “alpha” te zijn, hoe je dan kunt verklaren dat een hond dat moordwapen dat hij in zijn bek heeft, ofwel zijn tanden, niet meteen inzet om te zorgen dat hij zijn zin krijgt ?  Want als een hond ( ok een gemiddeld grote hond) zou willen, dan kan hij met zijn bek heel snel en heel veel schade aanrichten bij ons mensen.  Maar gek genoeg doen heel weinig honden dit echt. Misschien eens iets om over na te denken…

En hoewel agressief gedrag een zeer effectieve manier is voor onze viervoeter om gedrag van anderen te beïnvloeden, zich te verzekeren van voorrang bij bepaalde bezittingen en zijn omgeving in zekere mate te controleren, is het echt een beetje kort door de bocht om te stellen dat een hond dus altijd de “alpha” wil zijn.  Ik denk dat een betere manier om ernaar te kijken is dat een hond zich gedraagt op de enige manier die hij kent, als… wij hem niet leren dat er ook een andere manier is om zich te gedragen in onze maatschappij.  Als we hem niet in een positie brengen dat hij geen andere keuze heeft dan gedrag in te zetten dat voor hem natuurlijk en logisch is.

Dus even stellend dat een hond geen agressie inzet om de “alpha” te willen zijn. Waarom doet hij dat dan wel ?

Het zou fijn zijn als we daar een eenduidig antwoord op kunnen geven en dat we alle honden die agressie vertonen met een “quick fix” weer “beter”  kunnen maken. Helaas zijn er ontzettend veel factoren die van invloed (kunnen) zijn op het al dan niet agressie inzetten door onze honden. Erfelijke aanleg, gezondheid, leeftijd, geslacht, angst, onbalans van hormonen en neurotransmitters, wel of niet gecastreerd zijn etc.  Al deze zaken kunnen in bepaalde mate bepalen of een hond agressie inzet of niet. En wat nog veel lastiger is, bij iedere hond zal dit zich op een andere manier uiten. Het is niet gezegd dat iedere reu die gecastreerd wordt omdat hij agressief gedrag laat zien, na castratie ineens dit gedrag niet meer inzet. Het is veel complexer dan alleen het testosteron niveau van een hond om dit te bepalen. En ook niet iedere hond met pijn zal agressie inzetten, dat verschilt echt ontzettend per individuele hond en ook zeker per ras.
Wat bijvoorbeeld wel een duidelijke en ook onderzochte factor is bij het inzetten van agressie is de relatie met angst en anxiety bij honden. Bij een groot deel van de honden die agressie inzetten ligt de basis bij angst. Wanneer een hond agressie laat zien, gebeurt dit meestal omdat hij over een bepaalde drempel van stress is gegaan. Dit zorgt ervoor dat zijn het sympathische zenuwstelsel ( hier zit het emotionele regelcentrum) wordt getriggerd en het lichaam in een Fight of Flight reactie gaat.  Dit zorgt acuut voor een stijging van de hartslag en bloeddruk, hoge spierspanning en een adrenaline stoot door het lichaam. Deze reactie blokkeert vervolgens dat deel van zijn hersenen waar hij kan leren en nadenken en dit verklaart waarom we vaak niet doordringen tot onze honden met wat dan ook ( zelfs niet met biefstuk) als ze zo reageren. Alleen een hond die relatief kalm is kan nadenken en belangrijker nog kan leren.

De enige optie die voor zo’n hond vaak nog overblijft is de directe aanval en een die indruk maakt.

Zou je een hond die uit angst reageert met agressie gaan straffen voor zijn uitvalgedrag dan creëer je dat hij de waarschuwingssignalen niet meer zal laten zien. Hij is daar immers voor gestraft en zal die onderdrukken waar mogelijk. Maar dit betekent niet dat je zijn emotionele status hebt veranderd !  Sterker nog hij zal waarschijnlijk nog meer stress en angst ervaren, maar heeft nu nog maar heel weinig mogelijkheden om dat te laten zien. Dit zijn de honden die ogenschijnlijk “uit het niks” bijten.  We zien dan namelijk niet meer dat ze de situatie of persoon of wat dan ook heel spannend of beangstigend vinden, want we hebben alle waarschuwingssignalen afgestraft omdat WIJ als mensen dat prettiger vinden. De enige optie die voor zo’n hond vaak nog overblijft is de directe aanval en een die indruk maakt.

Haal je een hond die agressie inzet juist uit de situatie die hem zo bang of onzeker maakt, dan leert hij dat hij een keuze heeft en dat jij er voor hem bent !  Dit betekent voor jou als baas dat je zijn omgeving zo moet manipuleren dat de situaties waarin jouw hond met agressie reageert niet of in ieder geval zo min mogelijk voorkomen. Je gaat zijn omgeving op zo’n manier opzetten door je wandelingen goed te plannen en eventuele uitjes wellicht niet met je hond te doen, dat hij niet steeds dit gedrag hoeft in te zetten en dat hij leert dat er nog andere opties zijn. Management is de basis van het veranderen van de emotionele status van je hond en dit zal voor de ene hond vrij snel leiden tot ander gedrag en voor de ander duurt het wat langer.
Het kost tijd om de emotionele associatie die een hond heeft met een situatie, ander dier of persoon te veranderen. Dit gaat niet van vandaag op morgen, maar het is absoluut mogelijk door training en geduld. Het afstraffen van agressief gedrag zoals blaffen, grommen, trekken aan de lijn, een andere dier wegjagen/opjagen, etc. onderdrukt alleen maar de signalen, maar haalt de achterliggende emotie niet weg. Dus ook al lijkt je hond zich “beter te gedragen” , waardoor we vaak horen, zie je wel dat het werkt, zolang er niks wordt gedaan aan de emotie die erbij hoort, zal hij een tikkende tijdbom zijn.

In tegenstelling tot andere uitingen van agressie is predatie/prooi agressie geen gedrag dat gemotiveerd wordt door een emotie. Dit soort agressie is vaak stil, kalm en zeer doelgericht gedrag. Honden die deze vorm inzetten, zul je niet horen blaffen of grommen of uitvallen. Dit zou immers heel dom zijn, want dan waarschuwen ze hun “prooi” dat ze eraan komen. Dit is agressie die er heel rustig en berekend uitziet en die meestal eindigt in het vangen/pakken van een prooi en meteen gaan voor zogenaamde Kill. Een prooi is in dit geval een breed begrip en kan een prooidier zijn zoals een konijn, hert etc, maar ook een andere hond of zelfs een mens.

Prooigedrag wordt door alle dieren ingezet in hun dagelijkse bezigheden. Er is immers een hele keten van het opsporen, besluipen, najagen, vastpakken, schudden,doodbijten, openrijten en opeten van een prooidier. En al deze onderdelen (en deze zijn in nog kleinere stukjes op te delen) zijn in meer of mindere mate door selectie in rassen gefokt. Je zult dan ook altijd honden zien die vanuit instinct heel graag achter iets aanrennen, of juist graag iets uitgraven en ik denk dat menig hondeneigenaar wel eens een pluche knuffel in duizend stukjes ontleed heeft gevonden. Al deze gedragingen zijn onderdeel van het prooivangsysteem van een hond. Echter wanneer een dier graag voor het laatste onderdeel van doodbijten kiest en dit met precisie en zeer kalm uitvoert naar andere levende wezens toe dan praten we over prooiagressie. Is dit per definitie dus een agressieve hond ?  Nee, want hij doet iets wat voor hem heel natuurlijk en absoluut belonend is.  Maar het lijkt me voor zich spreken dat we dit niet willen in onze maatschappij en dat het ronduit gevaarlijk is.  Gelukkig komt deze vorm niet zo vaak voor als men denkt, maar mocht dit wel zo zijn, dan is het zaak deze hond altijd aangelijnd en met muilkorf uit te laten, want deze vorm is niet “eruit “ te trainen. Deze vorm van agressie heeft zo’n sterke intrinsieke motivatie bij een dier dat we niets ertegenover kunnen zetten dat meer waarde heeft. Daarom is deze vorm van agressie ook alleen te managen en niet te behandelen. Twijfel je of je hond deze vorm van agressie vertoont, neem dan altijd contact op met een gedragstherapeut voor goede begeleiding. En bedenk dat het een van de vormen is die maar weinig voorkomt.

 

Agressie zorgt voor een hoog niveau van stress bij je hond, zeker als het ook nog zijn oorsprong heeft in mishandeling of een traumatische ervaring.

Agressief gedrag heeft dus meerdere functies en dient meerdere doelen. Bedenk dat het vaak zijn oorspronkelijke oorsprong heeft in angst en je hond zijn eerste reactie werd gevoed door een natuurlijk instinct om te overleven en zichzelf veilighouden. Dat het gedrag later soms erger is geworden, ligt in het feit dat hij inmiddels zoveel leerervaringen heeft gehad met dit gedrag, namelijk dat er afstand wordt gehouden, dat hij er steeds weer voor kiest om het in te zetten. Agressie zorgt voor een hoog niveau van stress bij je hond, zeker als het ook nog zijn oorsprong heeft in mishandeling of een traumatische ervaring.  Echter ongeacht wat de oorzaak is van zijn gedrag, het is voor het welzijn van je hond en de veiligheid van zijn omgeving van belang om het niet te negeren en actief mee aan de slag te gaan. Hij kan absoluut leren dat er nog andere opties zijn om met de situatie om te gaan dan het gedrag dat hij nu inzet, waardoor zijn stressniveau een stuk lager komt te liggen en laten we eerlijk zijn dat van jou als eigenaar ook.

 

Meest recente berichten

Archief